Separacja czy rozwód? Różnice

[…] i uczynię wszystko, aby nasze małżeństwo było zgodne, szczęśliwe i trwałe”. Tak kończy się przysięga małżeńska składana podczas ślubu przez strony zawierające małżeństwo w polskim Urzędzie Stanu Cywilnego. Jednak życie czasem układa się tak, że małżonkowie postanawiają się rozejść. Często wtedy pada pytanie: separacja czy rozwód? Dla wielu osób jest to praktycznie to samo i w ogóle nie podchodzą do tego tematu jak do dość istotnej decyzji. Tymczasem odpowiedź na to pytanie tkwi przede wszystkim w sferze przepisów prawa. Różnice zaczynają się bowiem na gruncie skutków zastosowania przez Sąd każdego z tych rozwiązań.

Czym jest rozwód a czym separacja?

Zobaczmy najpierw, czym jest rozwód a czym separacja. Rozwód to rozwiązanie ważnego związku małżeńskiego przez sąd na żądanie jednego lub obojga małżonków. Rozwód oprócz śmierci współmałżonka, uznania go za zmarłego i unieważnienia małżeństwa jest jedną z okoliczności kończących małżeństwo. Wśród rozwodów można wyróżnić dwa typy. Pierwszy z nich to rozwód z orzekaniem o winie (kończący małżeństwo z winy jednego z małżonków lub obojga) – w takim przypadku sąd może zasądzić alimenty od osoby, przez którą ustaje związek małżeński na korzyść poszkodowanej osoby. Drugi rodzaj rozwodu to rozwód bez orzekania o winie (za porozumieniem stron) – w tym przypadku małżonkowie zrzekają się praw roszczeniowych w stosunku do drugiej osoby. Według prawa polskiego przesłanką rozwodu jest trwały i zupełny rozkład małżeństwa (art. 56 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Mimo istnienia wszystkich przesłanek dopuszczalności rozwodu, nie można go udzielić, jeżeli z jego powodu ucierpiałoby dobro małoletnich dzieci, jeżeli udzielenie rozwodu byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (art. 56 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego) lub rozwodu żąda małżonek wyłącznie winny rozkładu pożycia, chyba że drugi małżonek wyrazi na to zgodę; bądź drugi małżonek nie wyraził zgody na rozwód, ale odmowa byłaby sprzeczna z zasadami współżycia społecznego. Separacja, natomiast, to faktyczny lub formalny stan w małżeństwie polegający na rozkładzie pożycia małżeńskiego. W odróżnieniu od rozwodu separacja nie rozwiązuje jednak związku małżeńskiego. Według prawa polskiego przesłanką separacji jest zupełny – lecz nietrwały – rozkład pożycia małżonków rozumiany jako całkowity zanik więzi psychicznej, fizycznej oraz gospodarczej pomiędzy małżonkami (trwałość rozkładu jest konieczną przesłanką orzeczenia rozwodu). Separacji nie można jednak orzec, jeżeli z tego powodu ucierpiałoby dobro wspólnych małoletnich dzieci małżonków lub jeżeli udzielenie separacji byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Separację orzeka się natomiast na zgodny wniosek małżonków, gdy nie mają oni wspólnych małoletnich dzieci. Sąd nie orzeka wówczas o winie rozkładu pożycia, lecz następują takie skutki, jakby żaden z małżonków nie ponosił winy.

Rozwód a separacja – różnice

Już z powyższych definicji jasno wynika, że rozwód i separacja to zupełnie inne sprawy. Rozwód to definitywne zakończenie związku małżeńskiego. Od tej decyzji nie ma odwrotu i małżeństwo rozwiązane przez rozwód przestaje istnieć. W związku z tym między byłymi małżonkami powstaje rozdzielność majątkowa i nie będą oni po sobie także dziedziczyć z mocy ustawy. Mogą także zawrzeć nowe związki małżeńskie. Z kolei w przypadku separacji sądowej zachodzą te same skutki, jak przy rozwodzie z jedną, ale znaczącą różnicą nie dochodzi do zakończenia związku małżeńskiego. Małżeństwo formalnie nadal istnieje a osoby decydujące się na separację sądową z pewnych powodów np. kwestii religijnych lub dobra dzieci, nie podejmują jeszcze ostatecznej decyzji co do losów małżeństwa. Z drugiej strony nie chcą dalej żyć w ustroju wspólności majątkowej ani po sobie dziedziczyć. Jednak skoro małżeństwo nadal istnieje, to małżonkowie nie mogą zawrzeć kolejnego związku małżeńskiego. Do tego kobieta, względem której orzeczono separację, nie może także powrócić do swojego panieńskiego nazwiska. Od separacji sądowej odróżnia się tzw. separację faktyczną. W przypadku separacji faktycznej mąż i żona postanawiają żyć osobno, zrywają wspólne pożycie. Mimo to w świetle prawa z powodu braku odpowiedniego orzeczenia sądowego nadal istnieje między nimi ustrój wspólności majątkowej, o ile oczywiście nie został zniesiony poprzez majątkową umowę małżeńską. Małżonkowie żyjący w separacji faktycznej dziedziczą po sobie z mocy ustawy.

Jest jeszcze jedna ważna kwestia różniącą rozwód i separację. Zarówno w przypadku rozwodu jak i separacji Sąd zobowiązany jest wskazać, który z małżonków ponosi winę za rozkład pożycia. Sąd może od tego odstąpić jedynie na zgodne żądanie małżonków. Istnieje jednak diametralna różnica między rozwodem a separacją, jeżeli chodzi o kwestię winy. Zgodnie z kodeksem rodzinnym i opiekuńczym rozwód co do zasady nie jest dopuszczalny, jeżeli żąda go małżonek wyłącznie winny. Przy separacji takie ograniczenie nie występuje. Sąd orzeknie separację nawet jeżeli występuje o nią małżonek wyłącznie winny. Jednak orzekając separację na podstawie zgodnego wniosku małżonków, Sąd nie orzeka o winie rozkładu pożycia. W tym wypadku następują skutki takie, jak gdyby żaden z małżonków nie ponosił winy.

Separacja czy rozwód? Różnice